ENGLISH 021-26604531 unitradmed.ir@gmail.com
ENGLISH 021-26604531 unitradmed.ir@gmail.com

سته ضروریه در پزشکی سنتی ایرانی

 

در منابع طب سنتی ایران، الگوهای صحیح بهداشتی و زندگی سالم در شش محور بیان شده است. که شامل  تدبیرآب وهوا، چگونگی تغذیه و آداب آن، ورزش و استراحت، حالات روحی، خواب وبیداری، اعمال بهداشتی خاص مثل استحمام و چگونگی دفع مواد زاید بدن از طریق ادرار، مدفوع، تعریق و …است.


در تمدنهای باستانی چین، بابل، مصر و یونان رفتارهای نابهنجارِ افراد، به ناخشنودی خدایان یا تسخیر شدن توسط شیاطین نسبت داده میشد. بنا بر عقیده دیو شناسی برای درمان، فرد تسخیرشده باید تحت شکنجه و آزار یا گرسنگیهای طولانی مدت قرار میگرفت. بقراط پدر علم پزشکی جدید کسی بود که این عقاید را رد کرد. وی تأکید کرد، بیماریهای روانی علل طبیعی دارند و تفکر و رفتار غیرعادی، نشان دهنده نوعی آسیب مغزی است. بعد از زوال تمدنهای یونان و روم باستان، صومعه های مسیحی جای پزشکان را به عنوان شفادهنده و اولیای امور اختاللهای روانی گرفتند.

راهبان در صومعه با دعا خواندن بر بالین بیماران روانی و لمس کردن آنها با اشیای متبرک از آنها نگهداری میکردند. از قرن سیزدهم به بعد بیمارستانها به تدریج در اختیار عناصر غیردینی قرار گرفت تا پایان جنگهای صلیبی در قرن پانزدهم تعداد بیمارستانهای روانی در اروپا بسیار کم بود. بستری کردن بیماران به شکل جدی در قرن پانزدهم و شانزدهم شروع شد. این تیمارستانها برای ساکنان خود برنامهای جز واداشتن آنها به کار کردن نداشتند.

امروزه علیرغم پیشرفتهای چشمگیر در دانش  و تکنولوژی پزشکی  و کنترل و ریشه کنی بسیاری از بیماری های مسری و عفونی مانند آبله، طاعون، سرخجه و … جامعه انسانی درگیر معضلات زیادی در زمینه بهداشت و سلامتی است.

نتایج مطالعه جهانی  Global burden of diseases study 2016  که توسط انستیتوی سنجش و ارزشیابی سلامت (Institute of Health Metrics and Evaluation) در سال 2016 صورت گرفت نشان میدهد که:

دکتر ملک زاده درباره وضعیت ایران در زمینه بیماری‌های غیرواگیر گفت: به طور کلی، در سال ۱۹۹۰ حدود ۴۸ درصد از کل موارد مرگ ناشی از بیماری‌های مزمن غیرواگیر بوده‌اند که این نسبت در سال ۲۰۱۶ به حدود ۸۰ درصد رسیده است.

به گفته وی مهمترین علل مرگ (۱۰ علت اصلی) در سال ۲۰۱۶ در ایران شامل بیماری ایسکمیک قلبی، سکته مغزی، تصادفات جاده‌ای، پرفشاری خون، آلزایمر، دیابت، بیماری مزمن انسدادی ریوی، بیماری مزمن کلیوی، سایر بیماری های قلبی عروقی و سرطان معده هستند.  از سال ۲۰۰۵ تاکنون، بیماری ایسکمیک قلبی در تمامی سال‌ها اولین علت مرگ در ایران بوده است. در سال ۲۰۱۶ این بیماری باعث بیش از ۲۵ درصد از کل مرگ و میر (معادل بیش از ۹۰ هزار مرگ) بوده است. به عبارت دیگر، از هر ۴ مورد مرگ در ایران، یک مورد از بیماری ایسکمیک قلبی ناشی می‌شود و این نسبت در زنان و مردان تفاوت ندارد.

معاون تحقیقات وزیر بهداشت گفت: از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۶، سکته مغزی از رتبه سوم به دوم علل مرگ و میر ایرانی‌ها صعود کرده و تصادفات جاده ای بر عکس ، از رتبه دوم به سوم تنزل کرده است. در سال ۲۰۱۶، سکته مغزی علت حدود ۲۹ هزار مرگ و تصادفات جاده‌ای عامل بیش از ۲۶ هزار مرگ در ایران بوده اند.

دیابت نهمین علت مرگ و میر در کشورهای با درآمد کم و متوسط در سال ۲۰۱۶ بوده است و این درحالیست که در سال ۲۰۰۶، دیابت هفدمین علت مرگ در این کشورها به شمار می‌رود.

استاد ممتاز دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به دیگر نتایج این مطالعه درباره علل بیماریها، ناتوانی‌ها و مرگ، همچنین دیابت را علت ۱٫۴۳ میلیون مرگ در سال ۲۰۱۶ اعلام کرد که در مقایسه با سال ۲۰۰۶ حدود ۳۱ درصد افزایش پیدا کرده است

 در ایران بیشترین افزایش تعداد مرگ از سال ۲۰۰۵ در دیابت دیده می شود که از رتبه دهم به جایگاه ششم علت مرگ در ۲۰۱۶ رسیده است. این بیماری در سال ۲۰۱۶ عامل بیش از ۱۴ هزار مرگ بوده است.

به طور کلی نسبت به سال ۲۰۰۵، در زمینه بیشترین افزایش مرگ بر اثر بیماری‌ها، دیابت با بیش از ۶۷ درصد افزایش، بیماری آلزایمر با بیش از ۴۳ درصد افزایش و بیماری مزمن انسدادی ریوی با بیش از ۲۸ درصد افزایش مواجه بوده‌اند.

رییس پژوهشکده بیماری های گوارش و کبد در ادامه به آمار مرگ و میر بر اثر مجموع سرطان ها در ۲۰۱۶ اشاره کرد در این سال، مجموعه سرطان‌ها عامل بیش از ۵۴ هزار مرگ در دو جنس و تمامی سنین بوده‌اند که سرطان معده عامل ۹ هزار مرگ و مرگبارترین سرطان بوده است.

دکتر محسن نقوی، استاد ایرانی دانشگاه واشنگتن و از دیگر نویسندگان مطالعه نیز پنج علت اصلی از بین رفتن سالهای عمر به دلیل مرگ زودرس در ایران طی سال ۲۰۱۶  را شامل: بیماری ایسکمیک قلبی، تصادفات جاده‌ای، تولد زودرس نوزادی، نقائص مادرزادی و سکته مغزی برشمرد و گفت: این ۵ علت از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۶ کماکان در جایگاه خود باقی مانده‌اند. اما بیماری پرفشاری خون از رتبه دهم به ششم و دیابت از رتبه دوازدهم به هفتم رسیده است.

 وی همچنین به ده علت اول از دست رفتن عمر ایرانی ها بر اثر ناتوانی در ایران طی سال ۲۰۱۶ اشاره کرد که شامل درد کمر و گردن، اختلالات افسردگی، میگرن، بیماری ارگان‌های حسی، بیماری های پوستی، اختلالات اضطرابی، دیابت، سایر بیماری های اسکلتی عضلانی، اختلالات مصرف مواد، و استئوآرتریت هستند.

به گفته دکتر نقوی، این ۱۰ علت از دست رفتن عمر ایرانی ها بر اثر ناتوانی، از سال ۲۰۰۵ تاکنون جایگاه خود را حفظ کرده اند.

استاد ایرانی دانشگاه واشنگتن، با تشریح دیگر نتایج مطالعه Global burden of diseases study 2016، مهم‌ترین عوامل خطر مرگ در سال ۲۰۱۶ در ایران را شامل : پرفشاری خون سیستولیک، تغذیه ناسالم، بالا بودن قند خون، اضافه وزن و چاقی، کلسترول بالا، مصرف سیگار، آلودگی هوا، کم‌کاری کلیوی، فعالیت بدنی ناکافی و سوء تغدیه مادر و کودک برشمرد و گفت: این عوامل خطر – به استثنای سوء تغدیه که از رتبه اول به دهم تنزل پیدا کرده است و نیز بالا بودن میزان قند خون و اضافه وزن و چاقی که به ترتیب از رتبه هفتم و هشتم به رتبه های سوم و چهارم رسیده اند – از سال ۱۹۹۰ تاکنون تغییر چشمگیری در جایگاه خود نداشته‌اند.

در سال ۲۰۱۶، پرفشاری خون مسوول بیش از ۷۹ هزار مرگ در ایران در تمامی سنین و دو جنس (۴۵ هزار مرگ در مردان و ۳۴ هزار مرگ در زنان) بوده است.

 این آمار برای سایر علل کمتر بوده‌اند به طوری که تغذیه ناسالم مسوول ۷۲ هزار مرگ، بالا بودن قند خون ، ۶۳ هزار مرگ، اضافه وزن و چاقی  ۵۱ هزار و ۵۰۰ مرگ، و کلسترول بالا مسوول ۴۷ هزار مرگ در ایران بوده‌اند.

سیگار مسئول مرگ ۳۹ هزار ایرانی/مرگ ۲۹ هزار ایرانی بر اثر آلودگی هوا در۲۰۱۶/ کمترین آمار مرگ مربوط به سوءتغذیه مادر و کودک بوده است.

به همین دلیل اصلاح شیوه ها و الگوهای زندگی امروزی، امری ضروری و لازم برای حفظ حیات و سلامتی می باشد و استفاده از هر گونه دانش، روش و آموزه علمی که بتواند در حل این معضل، گره گشا باشد لازم و ضروری است و از طرفی یکی از برجستگی های طب سنتی ایران در ارتباط با حفظ سلامتی و پیشگیری از بیماری ها پرداختن به اصلاح و مدیریت شیوه های زندگی است و این مکتب طبی دارای یکی از غنی ترین الگوهای بهداشت سلامتی است به طوری که در تعالیم طب ایرانی بخش عمده­ای از دانش پزشکی به بررسی و اصلاح شیوه های زندگی متمرکز شده است.

 حکمای طب سنتی ایران با درک ضرورت این مهم، همواره بر اصلاح شیوه های زندگی تاکید داشته­اند و از بنیادی ترین آموزهای نخستین بنیان­گذاران طب ایرانی حتی در سده های پیش از میلاد مسیح توجه به بهداشت عمومی بوده است. و از دیدگاه حکمای طب سنتی” پزشکی عبارت است  از نگهداری تندرستی در موقع سلامت و بازگرداندن آن به هنگام بیماری” لذا علاوه بر اینکه بخش عمده ای از آموزش کلیات طب سنتی ایرانی راجع به اصلاح شیوه های زندگی و ارائه الگوی صحیح زندگی و تغذیه می­باشد،کتب متعددی نیز مستقلاً در باب حفظ سلامتی و پیشگیری از بیماری ها نگاشته شده است. که به عنوان نمونه می توان به کتابهایی مثل حفظ­الصحه ناصری، منافع­الاغذیه و مضارها، تقویم­الحصه و … اشاره کرد.

در اینجا لازم می دانیم که سخن حکیم محمدکاظم گیلانی درباره اهمیت حفظ سلامتی از طریق شیوه های صحیح زندگی را بیان کنیم:

“اینکه اغلب مردم در معرض امراض و ناخوشی های مهلک قرار می گیرند و یا اینکه در حالت سلامت ظاهری دائماً اظهار کسالت و ضعف و سوء هضم و اشتها می کنند به سبب آن است که چگونگی تغذیه، مقدار خواب و  بیداری،  ورزش و رفتارهای بهداشتی مانند حمام رفتن، مسائل زناشویی و مانند آن را نمی دانند و فکر می کنند که در زمان بیماری باید به طبیب رجوع کرد در حالی که فایده طبابت در زمان سلامت است که شخص را برای حفظ سلامتی راهنمایی کند….”

در منابع طب سنتی ایران، الگوهای صحیح بهداشتی و زندگی سالم در شش محور بیان شده است. که شامل  تدبیرآب وهوا، چگونگی تغذیه و آداب آن، ورزش و استراحت، حالات روحی، خواب وبیداری، اعمال بهداشتی خاص مثل استحمام و چگونگی دفع مواد زاید بدن از طریق ادرار، مدفوع، تعریق و …است و طبق آموزه­های طب سنتی اگر این شش اصل با توجه به شرایط جسمی و فیزیولوژیک هر شخص به درستی مدیریت و تدبیر شوند باعث سلامت جسمی و روحی میشوند و اگر خلاف این باشد باعث ایجاد بیماری می گردند.

هوا

از دیدگاه طب ایرانی هوا محیط بر کل بدن است و در نتیجه هوای معتدل و صافی و عاری از مواد آلاینده موافق مزاج روح انسان بوده و موجب صحت و سلامتی است و تغیرات غیر طبیعی هوا موجب ضرر برای بدن است. در برخی بیماری ها مانند قوبا توصیه به استفاده از هوای کاملا مرطوب و اجتناب از قرار گرفتن در معرض هوای خشک جهت پیشگیری از شعله ور شدن بیماری توصیه موکد شده است .

هوا شامل تدابیري جهت حفاظت از بدن از طریق رعایت هواي استنشاقی و پیرامونی است. هواي خوب آنست که نفس کشیدن را مشکل نسازد و بهترین هوا در هر فصل از لحاظ برودت و حرارت هواي منطبق با مزاج آن فصل می باشد. پرهیز از هواي نامناسب مهمترین تدبیر در رعایت این اصل قلمداد می گردد که شامل پرهیز از غبار و بخار و دخان، بوهاي ناخوشایند و متعفن، بخار مزارع کشت حبوبات، کلم و سیر، هواي محبوس در زمینهاي پست، هوایی که با طلوع خورشید زود گرم و با غروب آن زود سرد می شود و هواي محبوس نمناك است. شاید مهمترین تدبیر براي داشتن سیستم تنفسی سالم، توجه به .هواي استنشاقی در طول زندگی می باشد.


تغذیه

در دیدگاه طب ایرانی غذاها دارای درجات مختلفی از لحاظ کیفیت تاثیر گذار بر بدن می باشند و هر فرد با توجه به ویژگی های فردی ،فصل و نوع شغلی که دارد باید غذاهای خاصی مصرف نماید.

از مهمترین اصول که رعایت موازین آن منجر به حفظ سلامتی می گردد رعایت اصول تغذیه بر مبناي طب سنتی است. دانستن این اصول قبل از مصرف مواد غذایی مختلف براي مردم، چه سالم و چه بیمار ضروري است. توجه به زمان غذا خوردن، آداب غذا خوردن، ترتیب و عادات مربوط به تغذیه، مزاج معده و غذاي مصرفی، پرهیز از ناسازگارها در تغذیه، خواب بعد از تغذیه و تدابیر مربوط به مصرف غذاهایی که بیش از آنکه اثرات غذایی داشته باشند از دیدگاه طبی دارو قلمداد می شوند بسیار .اهمیت دارد. البته هرکدام از این موارد نیازمند توضیحات مفصلی می باشد حکماي ایران زمین بهترین غذا ها را نان سالم، گوشت گوسفند شش ماهه، شیرینی هاي ملایم و از میان میوه ها انگور و .انجیر براي همه و خرما براي ساکنین مناطق گرمسیر بر شمرده اند.

 

حکما با توجه به وضعیت سلامت فرد و شکایت وی از انواع غذاها استفاده میکردند.امروزه مطالعات بسیاری درمورد استفاده از مواد غذایی به صورت کامل (نه در قالبهای مکمل های غذایی ) جهت سلامتی افراد  وجود دارد.خاصیتی که حکما برای کل گیاه یا ماده غذایی قایل بودند و معتقد بودند تمام اجزای یک ماده طبیعی در کنار یکدیگر قادر به ایجاد اثری خاص دربدن می باشد.

 

تحرك بدنی و ورزش

 شیخ الرئیس میفرماید: مهمترین تدبیر در حفظ سلامتی ورزش است و بعد از آن تدابیر مربوط به تغذیه و بعد آن اصلاح خواب. ورزش به حرکات ارادي اطلاق می شود که عمق و تعداد نفسها را افزایش دهد. فوایدي که براي ورزش برشمرده اند عبارت است از گرمی بخشی به بدن، دفع مواد زائد از طریق منافذ بدن، تقویت هضم غذا در معده، تقویت اعصاب و افزایش نشاط؛ زمان گرسنگی و بعد از خوردن غذا و در زمانهایی که هوا بسیار گرم است اوقات مناسبی براي انجام فعالیت ورزشی نیست. با این همه شیخ معتقد است که فعالیت بدنی وقتی می تواند اثرات مثبت جسمی و روحی را ایجاد نماید که .شخص آن فعالیت را به نیت ورزش کردن انجام داده باشد.

ورزش به دلیل افزایش خونرسانی به تمام بدن از جمله اندامهای انتهایی از اصول مهم حفظ سلامتی است . از دیدگاه طب سنتی انواع ورزش وجود دارد که با توجه به شرایط بیمار و نوع بیماری ،میزان تحرک در ورزش تعیین میشود. در عین حال ورزش از دیدگاه طب سنتی باعث افزایش حرارت غریزی شده و نیکویی رنگ چهره ایجاد میکند.

از دیدگاه طب نوین نیز با انجام فعالیت های ورزشی سیستم آنتی اکسیدان در بدن فعال شده که به نظر میرسد این فعالیت در پیشگیری و بهبود بیماری های پوستی بسیار موثر باشد.

در عین حال در مورد استراحت و عدم حرکت زیاد بیماران مبتلا به سوء مزاج های خشک کل بدن دستورات اصلاح کننده ای در طب سنتی ایرانی وجود دارد.

 

خواب و بیداري

یکی از اصولی که رعایت آن می تواند نقش مهمی در حفظ سلامتی مردم داشته باشد اصلاح روش خوابیدن است. بر اساس نظر اطباي ایرانی بهترین زمان براي خوابیدن حدود دو ساعت بعد از غروب آفتاب و پس از خروج غذا از معده است. مدت زمان خواب برحسب سن و فصل از 6 تا 10 ساعت در شبانه روز متغیر است. حکما بویژه به افرادي که از مشکلات ریوي رنج می برند توصیه نموده اند که از خوابیدن در طول روز بپرهیزند. بستر جوانان در فصل گرما از جنس کتان و کهنسالان در فصل .سرما از حریر و پنبه باشد. همچنین بیان نموده اند که خوابیدن در بستر نرم موجب چاقی بدن می شود.

خواب مناسب خوابی است که عمیق ،متصل و یکنواخت باشد . محل خواب ،میزان ساعت خواب مورد نیاز هر فرد و  حتی نوع پوشش افراد هنگام خواب نیز در طب سنتی ایرانی کاملا مشخص شده است. خوابیدن بعد از طلوع خورشید برای افراد سالم خطرناک بوده و میتواند موجب اختلالات روانی و ضعف گوارش شده و نیز موجب بدرنگ شدن پوست افراد گردد.از دیدگاه طب نوین خواب اندک و بدون کیفیت به طور مثال  باعث اختلال در کیفیت کلاژن پوست شده و نیز موجب افزایش روند پیر شدن پوست میشود.

اعراض نفسانی

یکی از عوامل تأثیر گذار بر سلامت آدمی واکنشها و تغییرات روحی روانی می باشد. شادي، غم، خشم، لذت، ترس، امید، خجالت و آنچه بدین ها ماند می تواند در قوا و افعال آدمی تغییر ایجاد نماید. شیخ الرئیس در مبحث معالجات خود می فرماید: از معالجات مفید که می تواند در درمان بسیاري از بیماریها مؤثر و تمام قواي نفسانی را تقویت نماید همانا شادي، دیدار یار مأنوس، همراهی با آنکه با او شاد می شود و همنشینی با بزرگان و آنان که احساس حیا و شرم دارند می باشد. آنچه در تغییرات روحی افراد مهم است لزوم وجود تعادل در فکر، اندیشه و کردار است. نداشتن اندیشه و فکر انجام کارهاي مهم خود موجب کندي حواس و ضعف حافظه می گردد. در مقابل منفعت رسیدن به امید و آرزو براي بدن مانند منفعت شادي سودمند است. مناسب است تا مردم قدر خویش بزرگ دارند و در واکنش به اعراض وارده خویشتن داري از خود نشان دهند تا تغییر .شدید در نفسانیات ایجاد نگردد.

امروزه توجه اندیشمندان دنیای پزشکی به نقش مهم حالات روانی و عواطف بر جسم و اعضای مختلف بدن جلب شده است . تحقیقهای فراوانی در زمینه سایکونوروایمونولوژی (Psychoneuroimmunology) و نقش حالات روانی بر سیستم عصبی و سیستم دفاعی بدن در حال انجام است.بهبود احوال روانی انسان میتواند دفاع تخصصی سلول های ایمنی را افزایش داده و بسیاری از بیماری های مزمن را تحت تاثیر قرار دهد . روان انسان مانند کوه یخی است که تنها بخش بسیار کوچکی از آن قابل دیدن است و بخش عظیم آن در اعماق وجود دارد  و در واقع جنبش بخشپنهان و عمیق آن است که موجب حرکات بخش آشکارش میگردد.

حالات روانی یا اعراض نفسانی مهمترین نقش در بین سته ضروریه برای حفظ سلامتی و درمان بیماری بر عهده دارد ،زیرا که سرعت ،قوا و افعال را تحت تاثیر قرار میدهند در حالیکه موارد دیگر (مانند داروها) برای اثر بخشی احتیاج به زمان دارند.

حیات و آنچه متعلق به آن است مانند حس و حرکت ،اغذیه و تنمیه ،تولید مثل و غیر آن ،ناشی از تعلق و رابطه ی نفس با بدن است. این رابطه توسط روح حیوانی که قابلیت بسط و قبض دارد انجام میگیرد و به عبارت دیگر این روح حیوانی است که در اعضا نفوذ میکند و آنها را برای قبول قوت های دیگر بدنی مانند روح نفسانیه و روح طبیعی مهیا و مستعد میسازد و تا قوت حیوانی به توسط روح حیوانی به اعضا وارد نشود ،اعضا قبول قوت نفسانی که مبدا حس و حرکت است و همچنین قبول قوت طبیعی که وظیفه ی آن تصرف در غذا است را نمیکنند.

اعراض نفسانی عبارت است از حالاتی که عارض نفس شود و به دنبال تاثیر آن حالات ،انفعالاتی در نفس ایجاد شود.در حقیقت قوا حیوانی و به تبع آن روح حیوانی انفعال نفس متاثر شده و موجب تغییراتی در بدن میشود که به آن اعراض نفسانی میگویند.توضیح اینکه نفس پس از درک ملایمات یا ناملایمات یا از  آنچه در وی ملایمت و ناملایمت هر دو جمع باشد منفعل میشود،پس اگر این چیز که نفس از وی منفعل میشود ملای بود ،همچون چیزی شادی بخش ،نفس آن را طلب میکند و به سوی آن حرکت میکند تا در برابر آن مقاومت کند و اگر نفس تاب مقابله و مقاومت با آن را نداشته باشد، مانند شئ ترسناک ، از آن چیز میگریزد تا از آن خلاصی یابد و متأذی نشود. لکن از آنجا که نفس به خودی خود یک حقیقت است تا یک شیء مادی ،مراد از انفعال نفس ،همانطور که ذکر شد حرکت قوای حیوانی است و قوا نیز به واسطه ی ارواح که حامل قوا هستند حرکت میکنند و از آنجا که روح ،لطافت بخار اخلاط درون بدن محسوب میشود،حرکت روح حیوانی و افعال آن به واسطه ی حرکت خون امکان میپذیرد. در حقیقت اثر پذیرفتن قوت و روح حیوانی و حرارت غریزی و تغییرات وضعیت آنها را اعراض نفسانی میگویند.

از آنجا که حالات نفسانی موجب حرکت حرارت غریزی و ارواح (به خصوص روح حیوانی ) و خون به سمت داخل یا خارج بدن میشود، به آن حرکات نفسانی نیز میگویند و در صورتی که این حرکات نباشند، به آن سکون نفسانی گویند.

انواع حرکات نفسانی :

حرکات نفسانی شامل : خشم ، ترس ، شادی ،اندوه، نگرانی و خجالت است.

خشم عبارت است از حرکت ناگهانی نفس به خارج برای دفع امر نامطلوب.

شادی عبارت است از حرکت تدریجی نفس به خارج برای درک امر مطلوب .

غم عبارت است از حرکت تدریجی نفس به داخل برای دوری از امر نامطلوب . در نگرانی و خجالت هم ،حرکات نفس گاه به داخل و گاه به خارج است.

اهمیت اعراض نفسانی :

حکیم اسماعیل جرجانی چنین اظهار میدارد : اعراض مفسانی ؛ شادی است و غم و لذت و ایمنی و ترس و خجلی و اندیشه کارهای مهم و عمل هایباریک و امید و نومیدی و هر یک را اندر تن مردم اثری ظاهری است ،فزون از اثر طعام و شراب و غیر آن ، از  بهر آنکه طعام و شراب و دیگر اسباب بدان زودی اثر نکند که اعراض نفسانی . نبینی که اثر سخن خوش یا ناخوش که مردم بشنوند و اندیشه که برخاطر بگذرد چگونه بی هیچ مهلت زود به رنگ و روی پدید آید و حرکت و آواز مردم بگردد، و این حال نشان آن است که اثر اعراض نفسانی قوی تر از دیگر سبب هاست.

زکریای رازی در این مورد میگوید: سزاوار است که طبیب همیشه بیمارش را به بهبودی امیدوار سازد، بنابراین طبیب باید روحیه ی بیمار را بالا ببرد و بکوشد تا از طریق طب نفسانی ،خوف و ترس را از وی برطرف سازد تا به حول و قوه الهی بیمار شفا یابد.

بوعلی سینا نیز در بخش اول از جلد سوم قانون ،آگاهانه بر این حقیقت اذعان کرده ،میگوید : ما عاشق را دیده ایم که از لاغری پا فراتر نهاده به حد پژمردگی رسیده و به بسیاری از بیماری های دشوار و مزمن گرفتار آمده و به تب های طویل المدت دچار شده و همه اینها از ناتوان شدن نیرو بوده که از عشق کشیده ولی همین که به معشوق خود رسیده است ،نیروی از دست رفته را باز یافته و معلوم شده است که مزاج انسان گوش به فرمان و مطیع پندارهای روانی است.

با استناد به مطالب گفته شده ، مشخص است که حالات روحی و روانی نقش بسیار مهمی در سلامتی و بیماری داشته و تغییرات شگرفی در بدن ایجاد میکند.

 

احتباس و خروج مواد

 یکی از اصولی که در طب قدیم جهت حفظ سلامتی به آن توجه و براي آن ارزش وافري قائل بودند توجه به مواد جمع شده در بدن و تدابیر مربوط به حفظ یا خارج نمودن این مواد می باشد. طبیبان معتقد بودند که در اثر مصرف مواد غذایی مختلف و در گذر زمان مواد زائدي در بدن جمع می شوند که لازم است توسط تدابیر خاصی که مستلزم رعایت اصولی می باشد از بدن .خارج شوند رعایت این اصول ششگانه می تواند نقش مهمی در حفاظت افراد از ابتلا به بیماریها و تقویت قواي انسانها ایفا نماید بطوري که حکیم گیلانی در کتاب حفظ الصحه ناصري می فرماید: کسی که مواظب تدابیر حفظ الصحه با جمیع شرایط آن شود، میرسد .حتماً به عمر طبیعی که آن یک صد و بیست سال است.

از دیدگاه طب ایرانی بدن انسان به عنوان یک سیستم دینامیک بسیار فعال ،دایما در حال تولید مواد زاید با عنوان فضولات است که این مواد بایستی از راه های مختلف دفعی مانند ، مدفوع ،ادرار ،عرق ،چرک ،خلط ریه، خونریزی های طبیعی عادت ماهیانه و منی دفع شوند. یکی از وظایف طبیب کمک به دفع مواد از راه های طبیعی مذکور میباشد و در عین حال طبیب وظیفه دارد به تقویت اعضای مربوطه بپردازد که دفع فضولات از بهترین راه ممکن از بدن امکان پذیر شود.بسیاری از حکم معتقدند بیماری های پوستی زمانی ایجاد میشود که راه های دفعی طبیعی بدن به صورت طبیعی قادر به دفع فضولات نباشند،در نتیجه بدن انسان جهت حفظ اندام های داخلی این مواد را به سمت پوست ارسال کند.

 

 

گردآورنده : فصیح اله رضایی 

منابع :

  • نقش طب ایرانی در بهبود سبک زندگی، پیشگیری و درمان بیماری­ها نوشته دکتر حسین مرادی D طب سنتی عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی قم.
  • جدیدترین نتایج مطالعه جهانی بار بیماری‌ها منتشر شد Global burden of diseases study 2016 وزارت بهداشت و درمان پزشکی مورخ 25/9/1396.
  • مروری بر پیشگیری و درمان بیماری های روانی از دیدگاه طب سنتی نوشته زینب ابوالحسنی .
  • مروري بر هيجانات در طب سنتي ايران مصدق محمود, شريعت پناهي نيما, مينايي محمدباقر, احمديان عطاري محمدمهدي.
  •  تاثیر تدابیر ششگانه اصول حفظ الصحه طب سنتی ایرانی بر سلامتی پوست در مقایسه با طب مدرن (لیلا شیربیگی ، مریم رنجبر).

مقالات مرتبط

پاسخ

fa_IRPersian
fa_IRPersian